Маълумки, бугун муҳим сиёсий воқелик – Олий Мажлис Қонунчилик палатаси, вилоят, туман ва шаҳар кенгашларга бўлиб ўтадиган сайловлар олдида турибмиз. Шу маънода айтганда, ҳамюртларимизнинг сайловга оид билимларини мустаҳкамлаш биз судьялар зиммасига ҳам масъулият юклайди


Таъкидлаш жоизки, Маъмурий
жавобгарлик тўғрисидаги кодекси ҳамда Жиноят кодексида сайлов қонунчилигини
бузганлик учун маъмурий ва жиноий жавобгарлик белгиланган. Буни сайловчиларимиз
яхши билишлари лозим. Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги
кодексининг 51-2 – 51-9 – моддаларида сайловни ташкил этиш ҳамда ўтказиш
соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун жавобгарлик чоралари ўз аксини топган. Масалан, кодекснинг
51-2-моддасига асосан Марказий сайлов комиссиясининг, сайлов комиссияларининг
фаолиятига аралашиш, худди шунингдек уларнинг ишига тўсиқларни юзага келтириш
мансабдор шахсларга базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан ўн беш
бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.Кодекснинг 51-3-моддасига мувофиқ
эса Марказий сайлов комиссиясининг, сайлов комиссияларининг қарорларини ижро
этмаслик, ушбу комиссияларнинг мурожаатларини кўриб чиқишни ғайриҳуқуқий
равишда рад этиш ёки кўриб чиқиш муддатларини узрли сабабларсиз бузиш мансабдор
шахсларга базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан етти бараваригача миқдорда
жарима билан жазоланади.

Яна бир ҳуқуқбузарлик –номзоднинг, ишончли вакилнинг, кузатувчининг ёки сиёсий партия ваколатли
вакилининг ҳуқуқларини бузганлик учун кодекснинг 51-4-моддасида маъмурий
жавобгарлик чоралари қайд этилган. Яъни бундай ҳолат мансабдор шахсларга
базавий ҳисоблаш миқдорининг беш бараваридан ўн бараваригача миқдордаги жарима
жазосини юзага келтиради.Шунингдек, кодекснинг 51-4 – 51-9
– моддаларига кўра, сайловолди ташвиқотини олиб бориш шартлари ва тартибини
номзод, ишончли вакил, сиёсий партия вакили, мансабдор шахс томонидан бузиш,
сайлов натижаларига таъсир кўрсатиш мақсадида номзод, сиёсий партия тўғрисида
атайлаб ёлғон маълумотларни эълон қилиш ёки бошқа усуллар орқали тарқатиш, айни
жараёнда ахборот ҳамда ташвиқот материалларини қасддан йўқ қилиб юбориш ёки
уларга қасддан шикаст етказиш, биноларга, иншоотларга ёки бошқа жойларга
жойлаштирилган ахборот, ташвиқот материалларини сайловга ёки референдумга
тайёргарлик кўриш ва сайлов ўтказиш жараёнида қасддан йўқ қилиб юбориш ёки
уларга қасддан шикаст етказиш, сайловни молиялаштириш тартибини бузиш ҳамда
жамоатчилик фикри сўровлари натижаларини, сайлов натижалари тахминларини,
шунингдек сайлов билан боғлиқ бошқа тадқиқотларни чоп этиш (эълон қилиш)
тартибини бузиш учун маъмурий жарима жазолари қўлланилади.Жиноят кодексининг 146-моддасида
сайлов ташкил қилиш, уларни ўтказиш вақтида мансабдор шахслар, сиёсий партиялар
ёки фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг вакиллари, ташаббускор
гуруҳлар ёки сайлов комиссиялари аъзолари томонидан овоз беришнинг яширинлигини
бузиш, сайлов ҳужжатларини қалбакилаштириш, сайлов ёки имзо варақаларига сохта
ёзувлар киритиш, берилган овозларни атайлаб нотўғри ҳисоблаш учун жиноий
жавобгарлик назарда тутилган. Унга кўра, бундай қилмиш базавий ҳисоблаш
миқдорининг йигирма беш бараваригача миқдорда жарима ёки уч юз олтмиш соатгача
мажбурий жамоат ишлари ёки уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёки бир йилдан уч
йилгача озодликни чеклаш ёхуд уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан
жазоланади.

Гулистон туманлараро маъмурий суди судьяси А.Х.Кудратов

Сирдарё вилоят маъмурий судларида Мажбурий ижро бюроси Сирдарё вилоят бошқармаси ҳамда туман (шаҳар) бўлимлари билан боғлиқ ишларнинг кўрилишида суд амалиётида юзага келаётган муаммоларнинг таҳлили юзасидан семинар машғулоти ўтказилди

Сирдарё вилоят ва Гулистон туманлараро маъмурий судларида судьялар ва суд ходимлари иштирокида давлат ҳокимияти вакиллик органларининг қарорлари қабул қилишда, ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги)да қонунийликни таъминлашнинг (айрим) муаммоларини ўрганиш юзасидан ўтказиладиган семинар машғулоти режаси тасдиқланган.

Мазкур режага асосан 2024 йил 30 август куни Мажбурий ижро бюроси Сирдарё вилоят бошқармаси ҳамда туман (шаҳар) бўлимлари масъул шахсларининг қарорлар қабул қилишда, ҳаракатларида (ҳаракатсизлигида) қонунийликни таъминлашнинг айрим муаммолари юзасидан навбатдаги семинар машғулоти ўтказилди.

Ўтказилган семинар машғулотида, Сирдарё вилоят маъмурий судларининг судья ва суд аппарати ходимлари ва Сирдарё вилоят прокуратураси бўлим бошлиғи З.Кличев ҳамда Мажбурий ижро бюроси Сирдарё вилоят бошқармаси ўринбосари Ф.Бабатаев ва бошқарма ходимлари, шунингдек, туман (шаҳар) бўлим бошлиқлари иштирок этишди.

Семинар машғулотида, Сирдарё вилоят маъмурий суди судья катта ёрдамчиси М.Кенжаев, Сирдарё вилоят маъмурий судларида Мажбурий ижро бюроси Сирдарё вилоят бошқармаси ҳамда туман (шаҳар) бўлимларининг жавобгарлигида кўрилган ишлар бўйича низоларни келиб чиқиш сабаблари ва ушбу низоларни келиб чиқишига сабаб бўлган омиллар ҳамда уларни бартараф этиш бўйича қилинадиган ишлар бўйича маъруза қилди.

Бундан ташқари, тадбир давомида, мазкур инзоларни бартараф этиш бўйича Сирдарё вилоят маъмурий суди раиси Т.Қодирқулов, Сирдарё вилоят прокуратураси бўлим бошлиғи З.Кличев, Мажбурий ижро бюроси Сирдарё вилоят бошқармаси ўринбосари Ф.Бабатаев ҳамда вилоят маъмурий судларининг судьялар ва Мажбурий ижро бюроси бошқармаси ходимлари ўз фикр мулоҳазаларини билдириб ўтишди.

Шунингдек, тадбир якунида Сирдарё вилоят маъмурий судлари ва Мажбурий ижро бюроси Сирдарё вилоят бошқармаси ҳамда туман (шаҳар) бўлимлари билан боғлиқ ҳамкорликни давом эттириш, мавжуд муаммоларни биргаликда ҳал этишга келишиб олинди.

Сирдарё вилоят маъмурий суди

Сирдарё вилоят ва Гулистон туманлараро маъмурий судларининг судья ва суд ходимлари иштирокида умумхалқ хайрия ҳашари ўтказилди

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг 2024 йил 21 августдаги “Умумхалқ хайрия ҳашарини ўтказиш тўғрисида”ги 167-сонли буйруғи ижросини таъминлаш мақсадида Сирдарё вилоят ва Гулистон туманлараро маъмурий судларининг судья ва суд ходимлари иштирокида умумхалқ хайрия ҳашари ўтказилди.

Умумхалқ хайрия ҳашарини ўтказиш давомида вилоят маъмурий суди биноси ҳудуди, ён-атрофи ва ҳовлиси бегона ўтлардан тозаланди, кўп йиллик гул кўчатлари экилди, кўча ва йўлаклар тартибга келтирилди, дарахтларга шакл берилди, хизмат хоналарида санитария-гигиеник ишлар амалга оширилди, ободонлаштириш жараёнида тўпланган чиқиндилар белгиланган жойларга олиб чиқилиши таъминланди.

Сирдарё вилоят ва Гулистон туманлараро маъмурий судларининг судья ва суд ходимлари иштирокида умумхалқ хайрия ҳашари ўтказиш ишлари давом эттирилмоқда.

Sirdaryo viloyat ma’muriy sudlarida “Manfaatlar to’qnashuvi. Sud tizimida manfaatlar to‘qnashuvining mazmun-mohiyati” mavzusida seminar mashg‘uloti o‘tkazildi

Sirdaryo viloyat ma’muriy sudida “2024 yilning 2-yarmida Sirdaryo viloyat va Guliston tumanlararo ma’muriy sudlarida sud xodimlari tomonidan o’tkaziladigan “Ma’naviyat va ma’rifat soati” rejasi tasdiqlangan.

Tasdiqlangan rejaga asosan joriy yilning 23 avgust kuni Sirdaryo viloyat ma’muriy sudida “Manfaatlar to‘qnashuvi. Sud tizimida manfaatlar to‘qnashuvining mazmun-mohiyati” mavzusida seminar mashg‘uloti o‘tkazildi.

Mazkur seminar mashg‘ulotida Sirdaryo viloyat va Guliston tumanlararo ma’muriy sudlari raislari, sudyalari va xodimlari ishtirok etishdi.

Seminar mashg‘ulotida manfaatlar to‘qnashuvi tushunchasi, turlari, sub’ektlari va uning oldini olishga oid cheklovlar, manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish va tartibga solishning huquqiy asoslari, sud tizimida manfaatlar to‘qnashuvining mazmun-mohiyati yuzasidan ma’lumotlar eshitildi.

Tadbir yakunida Sirdaryo viloyat va Guliston tumanlararo ma’muriy sudlari sudyalari va xodimlari seminar mavzusi yuzasidan o‘z fikr va mulohazalarini bildirib o‘tishdi.

Sirdaryo viloyat ma’muriy

sudi

СУДЬЯНИНГ ВАКОЛАТЛАРИНИ МУДДАТИДАН ИЛГАРИ ТУГАТИШ АСОСЛАРИ

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 2017 йил
13 июнь куни суд органлари тизимида одил судловни таъминлаш борасидаги ишларнинг аҳволи, муаммолар ва истиқболдаги вазифаларга бағишланган видеоселектор йиғилишида айнан маънавий фазилатларнинг етишмаслиги туфайли айрим судьялар ўртасида қонунга зид ҳаракатлар содир этиш, нопоклик, таъмагирлик, одамларнинг дарду ташвишларига лоқайд қараш, адолат мезонларига хилоф равишда қарорлар қабул қилиш ҳолатлари учраб келаётганини қаттиқ танқид қилган эди.

Судьяларнинг фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, шунингдек қонуний манфаатларини суд орқали ишончли ҳимоя қилишга одил судловнинг мустақиллигини, беғаразлигини ва лаёқатлилигини таъминлаш орқали эришиш хамда ўз касбига беписандлик, судья деган номга доғ туширувчи қонунга зид ҳаракатларни содир этмаслиги, агарда содир этилган тақдирда судьянинг ваколат муддатларини тугатиш асослари Ўзбекистон Республикасининг Судлар тўғрисидаги қонуни ва Судьялар одоби кодекси билан белгилаб қўйилган.

Фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, шунингдек қонуний манфаатларини суд орқали ишончли ҳимоя қилишга одил судловнинг мустақиллигини, беғаразлигини ва лаёқатлилигини таъминлаш орқали эришилади. Бу ҳар бир судьянинг конституциявий нормаларга ва қонунларга, “Судьялар одоби кодекси” қоидаларига риоя қилишини, ўз фаолиятини адолат ва холислик принципларига асосланиб амалга оширишини назарда тутади.

Ушбу Кодекс Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига, «Судлар тўғрисида»ги, «Ўзбекистон Республикасининг Судьялар олий кенгаши тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонунларига, шунингдек судьялар одоб-ахлоқини тартибга солиб турувчи халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принципларига мувофиқ ишлаб чиқилган.

Ўзбекистон Республикасининг Судлар тўғрисидаги қонунида судьянинг ваколатларини муддатидан илгари тугатиш асослари кўрсатилган бўлиб, ушбу Қонуннинг 79-моддасида

Судьянинг ваколатлари қуйидаги ҳолларда муддатидан илгари тугатилади:

1) у судьянинг қасамёдини бузган тақдирда;

2) у ёзма ариза берган тақдирда;

3) тегишли судьялар малака ҳайъати томонидан огоҳлантириш қилинганидан ёки ваколатлари тўхтатилганидан кейин у судьялик лавозимига зид фаолият билан шуғулланишни давом эттираверган тақдирда;

4) у суд томонидан муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилган тақдирда;

5) у Ўзбекистон Республикасининг фуқаролигидан чиққан ёки уни йўқотган тақдирда;

6) унга нисбатан суднинг айблов ҳукми қонуний кучга кирган тақдирда;

7) у вафот этганда ёки суднинг қарори билан вафот этган деб эълон қилинган тақдирда;

8) соғлиғининг ҳолатига ёки бошқа узрли сабабларга кўра у узоқ вақт мобайнида судьялик вазифасини бажаришга қодир бўлмай қолган тақдирда;

9) суд раисининг ваколат муддати тугаши муносабати билан, агар у бошқа судьялик лавозимига ўтишга розилик бермаса;

10) судья томонидан тегишли судьялар малака ҳайъатининг қарори билан судьяга ваколатларини тугатиш тарзидаги интизомий жазо чораси қўлланилишига сабаб бўлган, ушбу Қонун 74-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган ҳаракатлар содир этилганда.

Ушбу моддада назарда тутилган асослар мавжуд бўлган тақдирда:

Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг ваколатлари — Ўзбекистон Республикаси Президентининг тақдимномасига биноан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати томонидан;

вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, вилоятлар ва Тошкент шаҳар маъмурий судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди раисининг ва раис ўринбосарининг ваколатлари — Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгашининг тақдимномасига биноан Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан;

вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, вилоятлар ва Тошкент шаҳар маъмурий судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди судьясининг, туманлараро, туман, шаҳар судлари, ҳарбий судлар раисининг ва судьясининг ваколатлари — тегишли судьялар малака ҳайъати хулосасига кўра Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгаши томонидан;

Қорақалпоғистон Республикаси суди, Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди, туманлараро, туман, шаҳар судлари судьясининг ваколатлари — Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгашининг хулосаси асосида Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси Раиси киритган тақдимномага биноан Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси томонидан муддатидан илгари тугатилади.

Судьянинг ваколатларини ушбу модда биринчи қисмининг 1, 3, 8 ва 10-бандларида назарда тутилган ҳолларда тегишли судьялар малака ҳайъати қарори асосида муддатидан илгари тугатишга йўл қўйилади.

Судья тегишли судьялар малака ҳайъати қарори устидан қонунда белгиланган тартибда шикоят қилишга ҳақли.

Халқ маслаҳатчиларининг ваколатлари ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган асослар бўйича муддатидан илгари тугатилади, бундан ушбу модда биринчи қисмининг 1, 3, 9 ва 10-бандларида кўрсатиб ўтилган асослар мустасно деб белгиланган.

Судьяларнинг мустақиллиги, дахлсизлиги, улар фаолиятига аралашишга йўл қўйилмаслигининг давлат томонидан кафолатланиши, моддий ва ижтимоий таъминот даражаларининг юқори эканлиги одил судловга эришиш – қонуний, асосланган ва адолатли суд қарорлари чиқарилишининг омилларидир. Судьянинг Кодекс қоидаларига сўзсиз риоя қилиши, ўз хизмат вазифаларини ҳалол ва виждонан бажариши судьянинг шаъни, қадр-қиммати ва ишчанлик обрўсини ҳамда умуман суднинг нуфузини сақлашда муҳим аҳамиятга эгадир.

Гулистон туманлараро маъмурий                                                    

суди судья ёрдамчиси                                                                    Н.Уразов

Инсон ҳуқуқ ва асосий эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатлари.

Барчамизга маълумки, 2023 йил 30 апрель куни бўлиб ўтган референдумда янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинди.

Халқимизнинг орзу-умидлари ва интилишлари ҳамда Янги Ўзбекистонни барпо этиш бўйича ўз олдига қўйган мақсадлари янги таҳрирдаги Конституцияда ўз аксини топди.

Конституцияда давлат қурилишининг янги стратегик мақсади  ижтимоий давлат қуриш эканлиги белгилаб берилди, ижтимоий адолат ва бирдамлик принциплари жорий этилди, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг мутлақо янги механизмларини конституциявий асослар мустаҳкамлади.

Конституциянинг иккинчи бўлими Инсон ва фуқаронинг асосий ҳуқуқлари,  эркинликлари ва бурчларига бағишланган. Бунда, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш давлатнинг олий мақсади этиб белгиланганлиги ва шу муносабат билан инсон ҳуқуқларини кафолатлаш механизми, мутлақо янги масала ва йўналишлар акс этган оид нормалар уч бараварга ошганлигини кўриш мумкин. Хусусан, 54-моддада илк бор “Инсоннинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш давлатнинг олий мақсадидир. Давлат инсон ҳамда фуқаронинг Конституция ва қонунларда мустаҳкамланган ҳуқуқлари ва эркинликларини таъминлайди” ва 56-моддада “Давлат инсон ҳуқуқлари бўйича миллий институтлар фаолиятини ташкил этиш учун шароитлар яратади” деб белгиланди. Шунингдек, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашда ҳуқуқий нормаларнинг тўғридан-тўғри амал қилиши мумкинлиги бизнинг ҳуқуқий амалиётимизда мутлақ янги воқеликдир.

Инсоннинг ажралмас ҳуқуқлардан бири – ўз ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя  қилиш ҳуқуқидир. Бу ҳуқуқ умумэътироф этилган халқаро-ҳуқуқий ҳужжатларда белгилаб қўйилган. Айни пайтда Конституциянинг
55-моддасига янги норма киритилиб, унга кўра “Ҳар ким Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигига ва халқаро шартномаларига мувофиқ, агар давлатнинг ҳуқуқий ҳимояга доир барча ички воситаларидан фойдаланиб бўлинган бўлса, инсоннинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилувчи халқаро органларга мурожаат этишга ҳақли”дир.

Қонунчиликда ҳар бир шахсга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органлари ва бошқа ташкилотлар, улар мансабдор шахсларининг  қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатлаб қўйилган.

Шахснинг бузилган ҳуқуқ ва эркинларини тиклаш масаласи унинг ҳаётида ўта муҳим ўрин тутганлиги сабабли, судлар томонидан чиқарилган қарорларни апелляция, кассация ёки назорат тартибида қайта кўриб чиқиш институтлари жорий этилган.

Шахсга давлатнинг ҳуқуқий ҳимояга доир барча ички воситаларидан  фойдаланиб бўлганидан сўнг, халқаро органларга мурожаат этиш ҳуқуқининг берилаётганлиги Ўзбекистон Республикасининг инсон ҳуқуқлари соҳасида зиммасига олган халқаро мажбуриятларини самарали бажаришга ҳамда мамлакатимизда инсон ҳуқуқлари ва эркинликларига ҳурмат муносабати шаклланишига хизмат қилади. Қолаверса, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳурмат қилиш, уларга риоя этиш ва уларни ҳимоя қилиш борасида қўшимча конституциявий-ҳуқуқий кафолатлари яратди.

Конституциянинг мутлақо янги нормаларидан бири 57-моддада белгиланган  бўлиб, унга кўра меҳнатга лаёқатсиз ва ёлғиз кексалар, ногиронлиги бўлган шахслар ҳамда аҳолининг ижтимоий жиҳатдан эҳтиёжманд бошқа тоифаларининг ҳуқуқлари давлат ҳимоясидадир. Давлат аҳолининг ижтимоий жиҳатдан эҳтиёжманд тоифаларининг турмуш сифатини оширишга, жамият ва давлат ҳаётида тўлақонли иштирок этиши учун уларга шарт-шароитлар яратишга ҳамда уларнинг асосий ҳаётий эҳтиёжларини мустақил равишда таъминлаш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган чораларни кўради. Давлат ногиронлиги бўлган шахсларнинг ижтимоий, иқтисодий ва маданий соҳалар объектлари ва хизматларидан тўлақонли фойдаланиши учун шарт-шароитлар яратиши, уларнинг ишга жойлашишига, таълим олишига кўмаклашиши, уларга зарур бўлган ахборотни тўсқинликсиз олиш имкониятини таъминлаши аниқ белгилаб берилди.

Ушбу нормалар фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг давлат кафолатларини мустаҳкамлаш имконини яратади, шунингдек, халқимизнинг тинч, обод ва фаровон ҳаётини таъминлаш ва халқаро майдонда Ўзбекистон Республикасининг ижобий имиджини шакллантириш учун шароитлар яратишга хизмат қилади.

Сирдарё вилоят маъмурий судининг судья катта ёрдамчиси

Й.А.Кулдашев

Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатиш

Сўнгги йилларда мамлакатимизда инсоннинг қонуний ҳуқуқлари ва манфаатларини сўзсиз таъминлашга, фуқароларнинг одил судловга бўлган ишончини оширишга ҳамда уларнинг малакали юридик ёрдам олишга бўлган ҳуқуқлари кафолатларини кучайтиришга қаратилган тизимли ишлар амалга оширилмоқда.

Хусусан, жорий йилнинг 27 февраль куни ““Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни қабул қилиниб, фуқароларга Ўзбекистон Республикаси Конституцияси билан кафолатланган малакали юридик ёрдам олиш ҳуқуқидан тўлиқ фойдаланиш имконияти яратилди.

Мазкур Қонун билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига давлат ҳисобидан юридик ёрдам олиш ҳуқуқига эга бўлган шахсларга бундай ёрдам кўрсатиш учун жиноят, фуқаролик ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишлар бўйича ҳамда қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда адвокатнинг иштирок этишини таъминлаш тартибини белгилашга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди.

Қонун билан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси, Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-ижроия кодекси, Фуқаролик процессуал кодекси, Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексларига ва Адвокатура тўғрисидаги ҳамда Психиатрия ёрдами тўғрисидаги Қонунларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди.

Мисол учун Қонун билан Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 297-моддаси қуйидаги мазмундаги «Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқаётган ваколатли мансабдор шахс ёки суд маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этган шахснинг илтимосига кўра, «Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатадиган адвокатнинг ишда иштирок этишини таъминлаш чораларини кўриши шарт.

Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатадиган адвокатни жалб қилишда адвокатнинг ишда иштирок этиши тасдиқланган пайтдан эътиборан унга ишга киришиш учун камида тўрт соат вақт берилиши керак» учинчи ва тўртинчи қисмлар билан тўлдирилди.

Ушбу Қонун фуқароларнинг одил судловга эришиш имкониятларини янада кенгайтиришга ҳамда давлат ҳисобидан малакали юридик ёрдам олиш ҳуқуқини таъминлашга хизмат қилади

А.Норқўзиев

Сирдарё вилоят маъмурий

судининг судьяси

Гулистон Давлат Университетидаги давра суҳбати

Сирдарё вилоят маъмурий судининг судья ва суд ходимлари, шунингдек Гулистон шаҳар прокурори иштирокида жорий йилнинг 13 июнь куни Гулистон Давлат Университетида таълим даргоҳи устоз-муаллимлари ва талабалари иштирокида қонунчиликдаги сўнгги ўзгаришлар бўйича ҳуқуқий тушунтириш бериш мақсадида давра сухбати ўтказилди.

Сирдарё вилоят маъмурий судининг судья ва суд ходимлари томонидан давра сухбати иштирокчиларига Ўзбекистон Республикаси Президентининг
“Тезкор-қидирув ҳамда тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида” 2024 йил 10 июндаги ПФ-89-сонли Фармони, “Суд қарорларининг қонунийлиги ва асослилигини текшириш тартиби такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги ҳамда “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига маъмурий судларга мурожаат қилишда фуқаролар учун янада қулай шарт-шароитлар яратишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунларининг мазмун-моҳияти ва аҳамияти, шунингдек Гулистон Давлат Университети ходимлари иш фаолияти давомида юзага келаётган муаммолар ва низолар ечими бўйича ҳуқуқий тушунтиришлар берилди.

Тадбир сўнггида давра суҳбати иштирокчиларини қизиқтирган саволларга жавоб берилди.

Сирдарё вилоят маъмурий

суди судьяси                                                                        Н. Абдуллаев

ДАВЛАТ ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ МОҲИЯТИ

Давлат, давлатнинг келиб чиқиши мураккаб ҳодиса, қийин муаммолардан бири бўлганлиги туфайли кўплаб олимлар унинг моҳияти, келиб чиқиши, таърифи тўғрисида қадим даврлардан бошлаб турли–туман фикрларни асрлар давомида билдириб келганлар.

Давлат жамиятга тегишли сиёсий ташкилотдир. Давлат – жамиятнинг ягоналиги таъминлайдиган сиёсий ташкилот бўлиб, махсус механизим воситасида жамият ишларини бошқарувчи суверен оммавий – сиёсий ҳокимият сифатида ҳуқуққа умумий мажбурий хусусият бахш этади, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, қонунийлик ва ҳуқуқий манфаатларини кафолатлайди.

Қадим даврлардан бошлаб давлатлар пайдо бўлган бўлса, вужудга келган давлатларнинг ҳар бири ўзига хос тарзда такрорланмас жараёнларни босиб ўтган. Асрлар давомида олимлар давлатларнинг вужудга келишида бир – бирига ўхшаш ва кўп такрорланадиган жиҳатларни умумлаштирган ҳолда шу асосда турли таълимот, турли назарияларни илгари сурганлар. Назария ва таълимотлар асосида давлатнинг келиб чиқишига таъриф берадилар. Давлатнинг келиб чиқиши тўғрисидаги таълимот ва назарияларга – диний, табиий–ҳуқуқий, патриархал, шартнома, зўравонлик, тарихий– материалистик, органик, психологик назариялар киради.

 Теологик (диний) назария – таълимот тарафдорларининг фикрича, давлат ва бошқарув жараёнларининг вужудга келиши  бевосита Худо (Аллоҳ Таоло)нинг инояти ҳисобланади. Шу сабабли давлатнинг келиб чиқиши, ҳукмдорлар, сулолаларнинг давлатни бошқариши инсониятга эмас балки, илоҳий аҳамиятга боғлиқлигини ҳамда илк давлатларнинг диний бошқарув шаклларини (теократик) қаттиқ туриб ҳимоя қилади.

Патриархал назария – Бу назария дастлаб Аристотел асарларида асосланиб, XIII аср Р.Фильмер томонидан ривожлантирилди. Бу назария тарафдорлари давлат дастлаб бевосита оиладан ўсиб чиққан деб ҳисоблайди. Унга кўра давлат ҳокимияти отанинг оила аъзолари устидан  ҳокимлигини белгилаб беради.

Патремонал назария – XIX асрда яшаган француз олими А.Галлер томонидан ишлаб чиқилган. Бу назария тарафдорлари давлатни ерга мулкчилик ҳуқуқидан келиб чиққан (патримонум) деб  ҳисоблашади. Яъни, ҳокимият ерга эгалик қилиш ҳуқуқидан бевосита у ерда яшовчи одамларга ёйилади.

Шартномавий назария – XVII-XVIII асрларда кенг ёйилган бу назария тарафдорлари Ғарб Уйғониш даврининг етук мутафаккирлари – А.Горций, Ж.Локк, Т.Гоббс, Ж.Руссо, Д.Дидро, Ш.Монтескье кабилар эди.

Бу назарияга кўра давлат – одамлар ўртасида тузилган шартнома асосида одамларнинг онгли равишда бирлашишидир. Одамлар шартноманинг кучи билан ўз эркинлиги, ўз ҳокимиятининг бир қисмини давлатга берадилар.

Зўравонлик назарияси – Тарафдорлари: Е.Дюринг, Л.Гумплович, К.Каутский. Бу назария тарафдорлари давлат кучсиз ва ҳимоясиз қабилаларнинг кучли ва уюшган қабилалар томонидан босиб олиниши йўли, яъни, зўравонлик ёки куч ишлатиш йўли билан пайдо бўлган деб ҳисоблайдилар.

Ирригация назарияси – Немис олими К.Виттфогель томонидан ишлаб чиқилган бу назарияга кўра, давлатларнинг пайдо бўлиши, уларнинг бирламчи деспотик шакллари шарқий аграр вилоятларда улкан иншоотларнинг қурилиши зарурияти билан боғланади. 7. Синфий назария – Тарафдорлари: К.Маркс, Ф.Энгельс, В.Ленин, Г.Плеханов.  Бу назарияга кўра давлат синфлар пайдо бўлиши ва улар ўртасида синфий кураш кескинлашувининг якунидир. Давлат бир синф (юқори табақа)нинг бошқа синф (қуйи табақа) устидан ҳукмронлик қуролидир.

Психология назарияси – Тарафдорлари: Л.Петражетский, З.Фрейд, Г.Тард. Бу назария тарафдорлари давлатнинг пайдо бўлишини инсон психологияси, шахснинг жамоада яшашга эҳтиёжи, обрўли кишиларни излаш, буйруқ бериш ва итоат этиш истаги билан изоҳлайдилар.

Юқорида келтириб ўтилган давлат ва унинг шаклланиши, моҳияти ҳақидаги таълимот ва назариялар, уларнинг тарафдорлари ўз фикрларини исботлашга, изоҳлашга ҳаракат қилганлар.  Давлат мураккаб ижтимоий – сиёсий ҳодиса сифатида узоқ тараққиёт йўлини босиб ўтган. Давлатнинг вужудга келиш, шаклланиши ва тараққиёти турли даврларда турли ёндашувлар асосида ёритиб келинган. Давлатнинг муҳим хусусиятларидан бири унинг суверенитетга эгалигидир. “Барчамизга маълумки, ҳар бир суверен давлат ўзининг бетакрор тарихи ва маданиятига эгадир. Бу тарих, бу маданиятнинг ҳақиқий ижодкори, яратувчиси эса ҳақли равишда шу мамлакат халқи ҳисобланади”.

Сирдарё вилоят маъмурий суди

Судья катта ёрдамчиси Т.Султанов

Судлар мустақиллиги – адолат мезони

        Ҳар қандай ривожланиб бораётган давлатда мустақил суд ҳокимиятининг ўрни беқиёсдир. Юртимизда муҳтарам Президентимиз Шавкат Мирзиёев давлат бошқарувининг дастлабки йилларидан  ҳар йили давлат ва жамият қурилиши тизимини такомиллаштириш, қонун устуворлигини мустаҳкамлаш ва суд мустақиллигини таъминлаш борасида бир қанча қонун ва қонун ости норматив ҳужжжатларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиб, амалиётга жорий этиб келинмоқда.

         Жумладан, Юртбошимиз томонидан  2017 йил 7 февраль куни имзоланган “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги ПФ-4947-сон фармон билан тасдиқланган “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси”даги иккинчи йўналиш бевосита қонун устуворлигини таъминлаш ва суд-ҳуқуқ тизимини янада ислоҳ қилишга бағишланган бўлиб, ушбу йўналишда белгилаб берилган асосий вазифаларни изчил амалга ошириш ҳамда аҳолининг турмуш даражасини ошириш борасида салмоқли ишлар амалга ошириб келинмоқда.

     Бундан ташқари, давлатимиз раҳбари имзо чеккан 2019 йил 6 январдаги “Судьялик лавозимларига номзодларни тайёрлаш, судьялар ва судлар аппарати ходимларини қайта тайёрлаш, уларнинг малакасини ошириш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-4096-сон қарори, 2020 йил 24 июлдаги  “Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-6034-сонли ҳамда 2023 йил 16 январдаги “Одил судловга эришиш имкониятларини янада кенгайтириш ва судлар фаолияти самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармонларининг қабул қилииши  судьяларнинг мустақиллиги ва дахлсизлиги кафолатларини кучайтириш ҳамда соҳада амалга оширилаётган ислоҳотларнинг мантиқий давоми сифатида фикримизнинг исботи десак ҳеч ҳам муболаға бўлмайди.

        Шунингдек, янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституциясида ҳам суд ҳокимиятининг мустақил ҳолда иш юритишига ва судьялар муайян ишлар бўйича ҳисобдор бўлмаслигига оид конституциявий кафолатлар белгилаб қўйилганлиги судлар фаолияти самарадорлигини ошириш йўлидаги яна бир муҳим қадам бўлди. Бундан ташқари судлар раисларининг халқ депутатлари маҳаллий Кенгашларига бир йилда камида бир марта ахборот тақдим этиши ҳақидаги қоидани бекор қилиш,  судларнинг ўз фаолияти тўғрисида жамоатчиликни ҳар чоракда оммавий ахборот воситалари орқали хабардор қилиб бориш каби бир қатор  ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги, суд ҳокимиятининг мустақиллиги кафолатларини янада мустаҳкамлашни таъминловчи мустаҳкам пойдевор сифатида хизмат қилади.

        Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, юртимизда судларнинг ҳамда судьяларнинг мустақиллигини мустаҳкамлаш мақсадида олиб борилаётган бундай ҳайрли ишлар ҳозирданоқ ўз самарасини кўрсатмоқда.

Гулистон туманлараро маъмурий судининг судя ёрдамчиси Тожибаев.А

Skip to content