12Mar Янгиликлар

Зўравонликка қарши ҳуқуқий кафолатлар

Юртимизда аёллар ва болалар ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилиш, уларни тазйиқ ва зўравонликдан асраш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Шу мақсадда Президентимиз томонидан 2026 йил 3 март куни “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги ПФ–33-сонли Фармони қабул қилинди.

Мазкур Фармон аёллар ва вояга етмаганларнинг ҳуқуқий ҳимоясини янада мустаҳкамлаш, бу борада суд ҳимоясининг самарали механизмларини жорий этишга қаратилгани билан аҳамиятлидир. Ҳужжатда эрта никоҳларнинг олдини олиш, бу борада ота-оналарнинг масъулиятини ошириш, ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлаш, аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларини кескин камайтириш каби муҳим вазифалар белгиланган.

Жумладан, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга қўшимчалар киритилиб, вояга етмаган шахслар билан никоҳ тузишга даъват этганлик ёки уни тарғиб қилганлик учун маъмурий жавобгарлик белгиланиши назарда тутилмоқда. Бу эса ота-оналар ва масъул шахсларнинг бу борадаги масъулиятини янада оширишга хизмат қилади.

Шунингдек, 2026 йил 1 ноябрдан бошлаб номусга тегиш, жинсий зўравонлик, шахсни жинсий алоқа қилишга мажбур этиш, ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш, шунингдек вояга етмаганларга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар билан боғлиқ жиноятлар бўйича терговга қадар текширув ва дастлабки терговни прокуратура органлари томонидан амалга ошириш тартиби жорий этилади. Бу тартиб жиноятларни ўз вақтида фош этиш, далилларни тўлиқ ва холисона ўрганиш ҳамда жабрланувчилар ҳуқуқларини самарали ҳимоя қилишга хизмат қилади.

Фармонда жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштириш вазифаси ҳам белгиланган. Хусусан, вояга етмаганларга нисбатан жинсий зўравонлик жиноятларини содир этган шахсларга нисбатан жазо ижроси тартибини янада кучайтириш, уларни психологик тузатиш дастурларидан ўтказиш каби чоралар назарда тутилмоқда.

Шу билан бирга, 2027 йилдан бошлаб аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик билан боғлиқ жиноят ишлари, қоида тариқасида, махсус тайёргарликдан ўтган судьялар томонидан кўриб чиқилиши белгиланмоқда. Бу эса суд муҳокамасининг сифати ва адолатли қарорлар қабул қилинишини таъминлашга хизмат қилади.

Хулоса қилиб айтганда, мазкур Фармон аёллар ва болалар ҳуқуқларини ишончли таъминлаш, уларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш ҳамда жамиятда бу каби ҳолатларга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга қаратилган муҳим ҳуқуқий ҳужжат ҳисобланади.

Мирзоҳид Хайдаров,
Сирдарё вилоят маъмурий суди судьяси

12Mar Янгиликлар

Киберхавфсизликни таъминлаш — замонавий жамиятнинг муҳим вазифаси

Ҳозирги даврда ахборот-коммуникация технологиялари жадал ривожланиб, жамият ҳаётининг барча соҳаларига чуқур кириб келмоқда. Интернет тармоғи, электрон тўлов тизимлари, онлайн хизматлар ва рақамли платформалар инсонлар учун катта имконият ва қулайликлар яратмоқда. Бироқ бу жараёнлар билан бирга кибержиноятлар, ахборот хавфсизлигига таҳдидлар ва шахсий маълумотларни ноқонуний қўлга киритиш каби муаммолар ҳам ортиб бормоқда. Шу боис киберхавфсизликни таъминлаш бугунги кунда давлат ва жамият олдида турган муҳим вазифалардан бири ҳисобланади.

Ўзбекистонда ҳам рақамли иқтисодиётни ривожлантириш, электрон давлат хизматларини кенгайтириш ва ахборот технологияларидан самарали фойдаланишга катта эътибор қаратилмоқда. Шу билан бирга, ахборот маконида хавфсизликни таъминлаш, кибержиноятларнинг олдини олиш ва фуқароларнинг шахсий маълумотларини ҳимоя қилишга қаратилган муҳим қарор ва фармонлар қабул қилинмоқда. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан қабул қилинган “Ахборот технологиялари орқали содир этиладиган жиноятларга қарши курашни янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарор алоҳида аҳамиятга эга.

Мазкур қарорга мувофиқ, кибержиноятларга қарши курашиш тизими янада такомиллаштирилди. Давлат органлари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар, банклар ва тўлов ташкилотлари ўртасида самарали ҳамкорлик механизми яратилди. Бу эса ахборот технологиялари орқали содир этиладиган жиноятларни тезкор аниқлаш ва бартараф этишга хизмат қилади.

Кибержиноятларнинг энг кўп учрайдиган турларидан бири бу онлайн фирибгарлик ҳисобланади. Айрим ҳолларда жиноятчилар фуқароларнинг ишончидан фойдаланиб, уларнинг банк карталари маълумотларини қўлга киритади. Шу орқали пул маблағларини ноқонуний равишда ечиб олиш ҳолатлари кузатилади. Шунинг учун қарорда банклар ва тўлов тизимлари фаолиятида киберхавфсизликни кучайтириш, шубҳали операцияларни автоматик аниқлайдиган махсус антифрод тизимларини жорий этиш каби чора-тадбирлар белгиланган.

Бундан ташқари, қарорда фуқароларнинг масъулиятига ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Яъни шахслар ўзларининг банк картаси, SIM-картаси ёки электрон аккаунтларини бошқа шахсларга бериш орқали кибержиноят содир этилишига сабабчи бўлса, улар ҳам белгиланган тартибда жавобгарликка тортилиши мумкин. Бу эса аҳолининг киберхавфсизлик соҳасидаги билим ва маданиятини ошириш муҳимлигини кўрсатади.

Ҳозирги вақтда кибержиноятлар турли кўринишларда намоён бўлмоқда. Масалан, фишинг ҳужумлари, яъни қалбаки сайтлар орқали шахсий маълумотларни ўғирлаш, электрон почта орқали вирус тарқатиш, ижтимоий тармоқлардаги аккаунтларни бузиш, шунингдек онлайн савдо майдонларидаги фирибгарлик ҳолатлари шулар жумласидандир. Бундай ҳолатларнинг олдини олиш учун фуқаролар интернетдан фойдаланишда эҳтиёткор бўлиши, шубҳали ҳаволаларга кирмаслиги ва шахсий маълумотларини ҳеч кимга ошкор қилмаслиги лозим.

Киберхавфсизликни таъминлашда таълим ва тарғибот ишлари ҳам катта аҳамиятга эга. Мактаблар, олий таълим муассасалари ва ташкилотларда ахборот хавфсизлиги бўйича билимларни ошириш, аҳолининг рақамли саводхонлигини юксалтириш муҳим вазифалардан бири ҳисобланади. Чунки ҳар бир инсон интернетдан тўғри ва хавфсиз фойдаланиш қоидаларини билса, кибержиноятлар сонини камайтириш мумкин.

Шу билан бирга, замонавий ахборот технологияларидан самарали фойдаланиш учун давлат ва хусусий сектор ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш ҳам муҳимдир. Бу орқали янги технологиялар жорий этиш, ахборот тизимларининг ҳимоя даражасини ошириш ва миллий киберхавфсизлик инфратузилмасини ривожлантириш мумкин.

Хулоса қилиб айтганда, киберхавфсизлик бугунги рақамли даврда жамият тараққиёти учун муҳим омил ҳисобланади. Ахборот технологияларидан хавфсиз фойдаланиш, шахсий маълумотларни ҳимоя қилиш ва кибержиноятларга қарши самарали курашиш орқали барқарор ва ишончли рақамли муҳитни шакллантириш мумкин. Бу эса мамлакатнинг иқтисодий ривожланишига, фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга хизмат қилади.

Сирдарё вилояти маъмурий суди судьяси А.Кудратов

26Fev Янгиликлар

Korrupsiyaga qarshi qonunchilikni takomillashtirish, yangi tashabbuslar va amalga oshirilayotgan islohotlar.

Bugungi kunda korrupsiyaga qarshi kurash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, uni yengish maqsadida qonunchilik va amaliyotni takomillashtirish borasida tizimli choralar ko‘rilmoqda. 2025–2026 yillarda qabul qilingan qonunlar, farmonlar va qo‘shimchalar asosida shaffoflik mexanizmlari va javobgarlik mexanizmlari sezilarli darajada mustahkamlanmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Senati yaqinda “Muayyan qonun hujjatlariga korrupsiya, shaffoflik va boshqaruv samaradorligini oshirish bilan bog‘liq qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida”gi qonunni ma’qulladi. Bu hujjat korrupsiyaga qarshi kurashni qonuniy asosda yuksaltirishga xizmat qiladi. Uning asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat: davlat lavozimlariga nomzodlar uchun korrupsiya oldini olish rejalarini taqdim etish talabi, sud tizimini soddalashtirish yo‘nalishlari hamda investorlar huquqlarini himoya qilish mexanizmlari, shu jumladan maxsus zonalarda davlat to‘lovlarisiz sudga murojaat qilish huquqi kiritilishi belgilandi. 

Bu qonun davlat boshqaruvi tizimida oshkoralik va hisobotlilikni yanada chuqurlashtirishga qaratilgan bo‘lib, Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan korrupsiya bilan kurash strategiyasining uzviy davomidir.

2025 yil 30 dekabrda imzolangan Prezidentning farmoni bilan korrupsiyaga qarshi kurashish tizimi 2030 yilgacha bo‘lgan strategiyada yangi bosqichga olib chiqildi. Farmonga ko‘ra:

 • Davlat organlarida milliy anti-korrupsiya sertifikatlashtirish menejment tizimi joriy etiladi. 

 • Normativ hujjatlar korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkaziladi, ularning xavf-xatarlari aniqlanadi hamda oldini olish choralari ishlab chiqiladi. 

 • Raqamli va axborot platformalari – xususan “E-qaror” tizimida hujjatlar shaffof e’lon qilinishi talabi kuchaytirildi; shu jumladan e’lon qilinmasdan qo‘yish qonunchilikni buzuvi deb qaraladi. 

 • Korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalari va klaster modeli asosida davlat organlari va jamiyat institutlari o‘rtasida uzluksiz hamkorlik mexanizmi yo‘lga qo‘yildi. 

 • Anti-korrupsiya yo‘nalishida raqamli komplayens tajriba tizimi joriy etiladi, bu orqali AI asosida xavf-xatarlarni aniqlash va oldini olish choralari kuchaytiriladi. 

Bu o‘zgarishlar O‘zbekiston anti-korrupsiya siyosatini reaktsiyaviy yondashuvdan — jinoyat sodir bo‘lgandan so‘ng jazoga erishishdan — proaktiv, tizimli, oldini olish strategiyasiga o‘tkazish maqsadini amalga oshirishga xizmat qiladi.

Yangi tartibga ko‘ra, korrupsiyani xabar qilgan shaxslar uchun mehnat qonunlari doirasidagi himoya orderi joriy etiladi, bu ularni tazyiq va ta’qibdan qo‘riqlaydi. 

Bundan tashqari, davlat organlari ichki nazorat bo‘linmalarining faoliyatida chelencyal bonus tizimi va maxsus rag‘batlantirish mexanizmlari joriy etilmoqda, jazolar esa faqat qonuniy mexanizmlar orqali qo‘llanadi. 

Mazkur qonunchilik o‘zgarishlari korrupsiya bilan kurashning ichki mexanizmlarini chuqurlashtirish, davlat idoralari faoliyatini shaffoflashtirish, zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida risklarni oldini olish hamda fuqarolar ishtirokini kengaytirishni nazarda tutadi. Ular nafaqat jazoni kuchaytirish, balki oldini olish, profilaktika va shaffof boshqaruvni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha muhim qadamlardir.

Bu qonuniy tashabbuslar O‘zbekistonni korrupsiyaga qarshi kurashda yangi tizimli bosqichga olib chiqadi va xalqaro standartlarga mos huquqiy mexanizmni shakllantirishda muhim poydevor bo‘lib xizmat qiladi.

Sirdaryo viloyat ma’muriy sudining sudyasi M.Xaydarov

Sirdaryo viloyat ma’muriy sudining sudya katta yordamchisisi Y.Qo’ldoshev

29Yan Фотолавҳа, Янгиликлар

Жорий йилнинг январь ойида Гулистон педагогика институтида Сирдарё вилоят маъмурий судининг судьялари Н.Абдуллаев ва А.Кудратов томонидан “Мамлакатимизда корруцияни олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотлар, шунингдек суд тизимида коррупцияга муросасизлик, очиқлик ва шаффофлик масалалари” юзасидан давра суҳбати ташкил этилди. Давра суҳбатида Гулистон педагогика институтининг ўқитувчилари ва талабалари ўзларини қизиқтирган саволларига жавоб олдилар.

29Yan Фотолавҳа, Янгиликлар

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 270 sonli Farmoni.Oʻzbekiston Respublikasida korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-dekabrdagi PF–270-son Farmoni bilan korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish bo‘yicha davlat siyosatini amalga oshirishda tizimlilik, ochiqlik va profilaktika tamoyillari asos qilib belgilandi. Farmonda korrupsiyaga qarshi kurashish faqat javobgarlik choralarini qo‘llash bilan cheklanmasdan, balki davlat organlari faoliyatida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni barvaqt aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan mexanizmlarni joriy etish zarurligi ko‘rsatib o‘tilgan.
Farmonda belgilangan vazifalarga muvofiq, davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyati ustidan sud nazoratini kuchaytirish korrupsiyaning oldini olishning muhim huquqiy vositalaridan biri hisoblanadi. Ma’muriy sudlar aynan shu vazifani amalga oshiruvchi sud hokimiyati bo‘g‘ini sifatida davlat organlari tomonidan qabul qilinayotgan qarorlar, buyruqlar va boshqa hujjatlarning qonuniyligini tekshiradi.
PF–270-son Farmonida davlat organlari faoliyatida ochiqlik siyosatini izchil davom ettirish, qaror qabul qilish jarayonlarining shaffofligini ta’minlash belgilangan. Ma’muriy sudlar tomonidan ochiq sud majlislarida ishlarni ko‘rib chiqilishi, sud qarorlarining asoslantirilgan holda qabul qilinishi va ochiq e’lon qilinishi ushbu talablarning amaliy ijrosini ta’minlaydi.
Farmonda normativ-huquqiy hujjatlar va boshqaruv qarorlarini korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkazish vazifasi belgilangan. Ma’muriy sudlar tomonidan davlat organlari qarorlarining sud tartibida baholanishi ushbu hujjatlarda korrupsiyaviy omillar mavjud yoki mavjud emasligini aniqlashga xizmat qiladi. Sud qarorlari esa kelgusida bunday hujjatlarni qabul qilishda huquqiy mezon sifatida xizmat qiladi.
Shuningdek, PF–270-son Farmonida davlat boshqaruvida raqamlashtirish orqali inson omilini kamaytirish va shu orqali korrupsiyaviy xavf-xatarlarni pasaytirish vazifasi belgilangan. Ma’muriy sudlarda elektron ish yuritish tizimlarining joriy etilishi sud jarayonlarining shaffofligi va nazorat qilinishini ta’minlab, noqonuniy aralashuvlarning oldini oladi.
Farmon talablariga muvofiq, davlat organlari faoliyatida qabul qilinayotgan qarorlarning qonuniyligi ustidan samarali sud nazorati o‘rnatilishi mansabdor shaxslarning mas’uliyatini oshiradi. Bu esa korrupsiyaga qarshi kurashishda profilaktik ta’sir ko‘rsatib, qonuniylikni mustahkamlashga xizmat qiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-dekabrdagi PF–270-son Farmoni bilan korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish bo‘yicha davlat siyosatini amalga oshirishda tizimlilik, ochiqlik va profilaktika tamoyillari asos qilib belgilandi. Farmonda korrupsiyaga qarshi kurashish faqat javobgarlik choralarini qo‘llash bilan cheklanmasdan, balki davlat organlari faoliyatida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni barvaqt aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan mexanizmlarni joriy etish zarurligi ko‘rsatib o‘tilgan.
Farmonda belgilangan vazifalarga muvofiq, davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyati ustidan sud nazoratini kuchaytirish korrupsiyaning oldini olishning muhim huquqiy vositalaridan biri hisoblanadi. Ma’muriy sudlar aynan shu vazifani amalga oshiruvchi sud hokimiyati bo‘g‘ini sifatida davlat organlari tomonidan qabul qilinayotgan qarorlar, buyruqlar va boshqa hujjatlarning qonuniyligini tekshiradi.
PF–270-son Farmonida davlat organlari faoliyatida ochiqlik siyosatini izchil davom ettirish, qaror qabul qilish jarayonlarining shaffofligini ta’minlash belgilangan. Ma’muriy sudlar tomonidan ochiq sud majlislarida ishlarni ko‘rib chiqilishi, sud qarorlarining asoslantirilgan holda qabul qilinishi va ochiq e’lon qilinishi ushbu talablarning amaliy ijrosini ta’minlaydi.
Farmonda normativ-huquqiy hujjatlar va boshqaruv qarorlarini korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkazish vazifasi belgilangan. Ma’muriy sudlar tomonidan davlat organlari qarorlarining sud tartibida baholanishi ushbu hujjatlarda korrupsiyaviy omillar mavjud yoki mavjud emasligini aniqlashga xizmat qiladi. Sud qarorlari esa kelgusida bunday hujjatlarni qabul qilishda huquqiy mezon sifatida xizmat qiladi.
Shuningdek, PF–270-son Farmonida davlat boshqaruvida raqamlashtirish orqali inson omilini kamaytirish va shu orqali korrupsiyaviy xavf-xatarlarni pasaytirish vazifasi belgilangan. Ma’muriy sudlarda elektron ish yuritish tizimlarining joriy etilishi sud jarayonlarining shaffofligi va nazorat qilinishini ta’minlab, noqonuniy aralashuvlarning oldini oladi.
Farmon talablariga muvofiq, davlat organlari faoliyatida qabul qilinayotgan qarorlarning qonuniyligi ustidan samarali sud nazorati o‘rnatilishi mansabdor shaxslarning mas’uliyatini oshiradi. Bu esa korrupsiyaga qarshi kurashishda profilaktik ta’sir ko‘rsatib, qonuniylikni mustahkamlashga xizmat qiladi.

Guliston tumanlararo ma’muriy sudi sudyasi
Ganiyev Aziz Kuchimuratovich
 

Prezidentning PF–270-son Farmoni korrupsiyaga qarshi kurashishda barcha davlat organlari faoliyatini yagona siyosat asosida muvofiqlashtirish, shuningdek, sud hokimiyatining bu boradagi rolini kuchaytirishni nazarda tutadi. Farmonda korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini samarali tashkil etish uchun monitoring, tahlil va nazorat mexanizmlarini kuchaytirish vazifalari belgilangan.
Farmon talablariga ko‘ra, davlat organlari va mansabdor shaxslar tomonidan qabul qilinadigan qarorlar korrupsiyaviy xavf-xatarlardan xoli bo‘lishi lozim. Ma’muriy sudlar tomonidan bunday qarorlarning sud tartibida ko‘rib chiqilishi ushbu talablarning amalda bajarilishini ta’minlaydi. Sudlar tomonidan qabul qilinayotgan qarorlar faqat qonun talablariga asoslanadi.
PF–270-son Farmonida manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish, mansabdor shaxslar faoliyatida shaffoflikni ta’minlash muhim vazifa sifatida belgilangan. Ma’muriy sudlarda ishlarni ko‘rib chiqish jarayonida davlat organlari qarorlarining asosliligi va xolisligi tekshiriladi. Bu esa manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq holatlarni aniqlash va bartaraf etishga xizmat qiladi.
Farmonda korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida yagona huquqni qo‘llash amaliyotini shakllantirish vazifasi belgilangan. Ma’muriy sudlar tomonidan qabul qilinayotgan sud hujjatlari ushbu yagona amaliyotni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Sud qarorlari davlat organlari faoliyatida yo‘l qo‘yilgan xatolarni bartaraf etishga va kelgusida bunday holatlarga yo‘l qo‘ymaslikka xizmat qiladi.

Shuningdek, PF–270-son Farmonida jamoatchilik nazoratini kuchaytirish, ochiq axborot tizimlari orqali davlat organlari faoliyati ustidan nazoratni ta’minlash belgilangan. Ma’muriy sudlar tomonidan ishlarning oshkora ko‘rib chiqilishi ushbu talablarning ijrosiga mos keladi.
Farmon bilan belgilangan vazifalardan kelib chiqib aytish mumkinki, ma’muriy sudlar korrupsiyaga qarshi kurashish tizimida nazorat va profilaktika funksiyasini bajaruvchi muhim huquqiy institut sifatida faoliyat yuritadi va Farmon ijrosini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Guliston tumanlararo ma’muriy sudining sudyasi
Xaydarov Baxodir Ilsayiddinovich