Зўравонликка қарши ҳуқуқий кафолатлар

Юртимизда аёллар ва болалар ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилиш, уларни тазйиқ ва зўравонликдан асраш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Шу мақсадда Президентимиз томонидан 2026 йил 3 март куни “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги ПФ–33-сонли Фармони қабул қилинди.

Мазкур Фармон аёллар ва вояга етмаганларнинг ҳуқуқий ҳимоясини янада мустаҳкамлаш, бу борада суд ҳимоясининг самарали механизмларини жорий этишга қаратилгани билан аҳамиятлидир. Ҳужжатда эрта никоҳларнинг олдини олиш, бу борада ота-оналарнинг масъулиятини ошириш, ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлаш, аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларини кескин камайтириш каби муҳим вазифалар белгиланган.

Жумладан, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга қўшимчалар киритилиб, вояга етмаган шахслар билан никоҳ тузишга даъват этганлик ёки уни тарғиб қилганлик учун маъмурий жавобгарлик белгиланиши назарда тутилмоқда. Бу эса ота-оналар ва масъул шахсларнинг бу борадаги масъулиятини янада оширишга хизмат қилади.

Шунингдек, 2026 йил 1 ноябрдан бошлаб номусга тегиш, жинсий зўравонлик, шахсни жинсий алоқа қилишга мажбур этиш, ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш, шунингдек вояга етмаганларга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар билан боғлиқ жиноятлар бўйича терговга қадар текширув ва дастлабки терговни прокуратура органлари томонидан амалга ошириш тартиби жорий этилади. Бу тартиб жиноятларни ўз вақтида фош этиш, далилларни тўлиқ ва холисона ўрганиш ҳамда жабрланувчилар ҳуқуқларини самарали ҳимоя қилишга хизмат қилади.

Фармонда жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштириш вазифаси ҳам белгиланган. Хусусан, вояга етмаганларга нисбатан жинсий зўравонлик жиноятларини содир этган шахсларга нисбатан жазо ижроси тартибини янада кучайтириш, уларни психологик тузатиш дастурларидан ўтказиш каби чоралар назарда тутилмоқда.

Шу билан бирга, 2027 йилдан бошлаб аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик билан боғлиқ жиноят ишлари, қоида тариқасида, махсус тайёргарликдан ўтган судьялар томонидан кўриб чиқилиши белгиланмоқда. Бу эса суд муҳокамасининг сифати ва адолатли қарорлар қабул қилинишини таъминлашга хизмат қилади.

Хулоса қилиб айтганда, мазкур Фармон аёллар ва болалар ҳуқуқларини ишончли таъминлаш, уларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш ҳамда жамиятда бу каби ҳолатларга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга қаратилган муҳим ҳуқуқий ҳужжат ҳисобланади.

Мирзоҳид Хайдаров,
Сирдарё вилоят маъмурий суди судьяси

Киберхавфсизликни таъминлаш — замонавий жамиятнинг муҳим вазифаси

Ҳозирги даврда ахборот-коммуникация технологиялари жадал ривожланиб, жамият ҳаётининг барча соҳаларига чуқур кириб келмоқда. Интернет тармоғи, электрон тўлов тизимлари, онлайн хизматлар ва рақамли платформалар инсонлар учун катта имконият ва қулайликлар яратмоқда. Бироқ бу жараёнлар билан бирга кибержиноятлар, ахборот хавфсизлигига таҳдидлар ва шахсий маълумотларни ноқонуний қўлга киритиш каби муаммолар ҳам ортиб бормоқда. Шу боис киберхавфсизликни таъминлаш бугунги кунда давлат ва жамият олдида турган муҳим вазифалардан бири ҳисобланади.

Ўзбекистонда ҳам рақамли иқтисодиётни ривожлантириш, электрон давлат хизматларини кенгайтириш ва ахборот технологияларидан самарали фойдаланишга катта эътибор қаратилмоқда. Шу билан бирга, ахборот маконида хавфсизликни таъминлаш, кибержиноятларнинг олдини олиш ва фуқароларнинг шахсий маълумотларини ҳимоя қилишга қаратилган муҳим қарор ва фармонлар қабул қилинмоқда. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан қабул қилинган “Ахборот технологиялари орқали содир этиладиган жиноятларга қарши курашни янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарор алоҳида аҳамиятга эга.

Мазкур қарорга мувофиқ, кибержиноятларга қарши курашиш тизими янада такомиллаштирилди. Давлат органлари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар, банклар ва тўлов ташкилотлари ўртасида самарали ҳамкорлик механизми яратилди. Бу эса ахборот технологиялари орқали содир этиладиган жиноятларни тезкор аниқлаш ва бартараф этишга хизмат қилади.

Кибержиноятларнинг энг кўп учрайдиган турларидан бири бу онлайн фирибгарлик ҳисобланади. Айрим ҳолларда жиноятчилар фуқароларнинг ишончидан фойдаланиб, уларнинг банк карталари маълумотларини қўлга киритади. Шу орқали пул маблағларини ноқонуний равишда ечиб олиш ҳолатлари кузатилади. Шунинг учун қарорда банклар ва тўлов тизимлари фаолиятида киберхавфсизликни кучайтириш, шубҳали операцияларни автоматик аниқлайдиган махсус антифрод тизимларини жорий этиш каби чора-тадбирлар белгиланган.

Бундан ташқари, қарорда фуқароларнинг масъулиятига ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Яъни шахслар ўзларининг банк картаси, SIM-картаси ёки электрон аккаунтларини бошқа шахсларга бериш орқали кибержиноят содир этилишига сабабчи бўлса, улар ҳам белгиланган тартибда жавобгарликка тортилиши мумкин. Бу эса аҳолининг киберхавфсизлик соҳасидаги билим ва маданиятини ошириш муҳимлигини кўрсатади.

Ҳозирги вақтда кибержиноятлар турли кўринишларда намоён бўлмоқда. Масалан, фишинг ҳужумлари, яъни қалбаки сайтлар орқали шахсий маълумотларни ўғирлаш, электрон почта орқали вирус тарқатиш, ижтимоий тармоқлардаги аккаунтларни бузиш, шунингдек онлайн савдо майдонларидаги фирибгарлик ҳолатлари шулар жумласидандир. Бундай ҳолатларнинг олдини олиш учун фуқаролар интернетдан фойдаланишда эҳтиёткор бўлиши, шубҳали ҳаволаларга кирмаслиги ва шахсий маълумотларини ҳеч кимга ошкор қилмаслиги лозим.

Киберхавфсизликни таъминлашда таълим ва тарғибот ишлари ҳам катта аҳамиятга эга. Мактаблар, олий таълим муассасалари ва ташкилотларда ахборот хавфсизлиги бўйича билимларни ошириш, аҳолининг рақамли саводхонлигини юксалтириш муҳим вазифалардан бири ҳисобланади. Чунки ҳар бир инсон интернетдан тўғри ва хавфсиз фойдаланиш қоидаларини билса, кибержиноятлар сонини камайтириш мумкин.

Шу билан бирга, замонавий ахборот технологияларидан самарали фойдаланиш учун давлат ва хусусий сектор ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш ҳам муҳимдир. Бу орқали янги технологиялар жорий этиш, ахборот тизимларининг ҳимоя даражасини ошириш ва миллий киберхавфсизлик инфратузилмасини ривожлантириш мумкин.

Хулоса қилиб айтганда, киберхавфсизлик бугунги рақамли даврда жамият тараққиёти учун муҳим омил ҳисобланади. Ахборот технологияларидан хавфсиз фойдаланиш, шахсий маълумотларни ҳимоя қилиш ва кибержиноятларга қарши самарали курашиш орқали барқарор ва ишончли рақамли муҳитни шакллантириш мумкин. Бу эса мамлакатнинг иқтисодий ривожланишига, фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга хизмат қилади.

Сирдарё вилояти маъмурий суди судьяси А.Кудратов

Аёллар ва болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш – давлат сиёсатининг муҳим йўналиши

Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, айниқса аёллар ва болалар хавфсизлигини таъминлаш давлат сиёсатида устувор аҳамият касб этмоқда. Шу мақсадда 2026-йил 3 март куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан аёллар ва болаларга нисбатан зўравонликка қарши курашни кучайтиришга қаратилган муҳим фармон қабул қилинди.

Ушбу фармон мамлакатда зўравонликка нисбатан мутлақо муросасиз муҳит яратишни назарда тутади. Давлат раҳбари таъкидлаганидек, аёллар ва болаларга нисбатан зўравонлик жамият тараққиётига жиддий тўсқинлик қиладиган салбий ҳолат ҳисобланади. Шунинг учун бу каби ҳолатларнинг олдини олиш, жабрланган шахсларни ҳимоя қилиш ва айбдорларни қатъий жавобгарликка тортиш асосий вазифалардан бири сифатида белгиланган.

Фармонга мувофиқ, оилавий зўравонлик ҳолатларига қарши ҳуқуқий чоралар кучайтирилади. Хусусан, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан бу каби ҳолатларни аниқлаш, уларга тезкор муносабат билдириш ва жабрланган шахсларга ҳуқуқий ҳамда ижтимоий ёрдам кўрсатиш тизими такомиллаштирилади.

Шунингдек, фармонда аёлларнинг жамиятдаги ролини ошириш, уларнинг иқтисодий ва таълим соҳасидаги имкониятларини кенгайтиришга ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Бу эса аёлларнинг мустақиллигини таъминлаш ва оилада соғлом муҳитни шакллантиришга хизмат қилади.

Бундан ташқари, болаларни ҳар қандай зўравонликдан ҳимоя қилиш, уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ишончли муҳофаза қилиш давлат сиёсатида муҳим вазифа сифатида белгиланган. Таълим муассасалари, маҳалла ва давлат ташкилотлари ҳамкорлигида профилактик ишлар олиб бориш, аҳолининг ҳуқуқий маданиятини ошириш каби чоралар амалга оширилиши кўзда тутилган.

Хулоса қилиб айтганда, 3 март куни қабул қилинган мазкур фармон жамиятда адолат, инсон қадри ва оилавий қадриятларни мустаҳкамлашга хизмат қилади. Аёллар ва болаларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган бундай чора-тадбирлар мамлакатда барқарор ва фаровон жамият қуришда муҳим аҳамиятга эга.

Сирдарё вилояти маъмурий суди судьяси А.Кудратов

Skip to content